“Hedde ook den nacht van den nacht ervaren?” vraagt Jan. Ongevraagd geeft hij zelf antwoord. “Ik was bij fermielie in Ostrecht. Nou, daor was van een donkeren nacht nikskenie te merken. Die smerrige febrieke uit Antwerpen verlichtten de lucht zo ver as ge kon kijken.”
Starend zwijgt mijn oude buurman enkele minuten voor zich uit. Dan loopt hij zijn woonkamer in en komt terug met enkele oude foto’s.

“Toen ik nog een jongeling was, ging ik alle jaoren naar ons tante Philomena in Zandvliet. Veural in ’t vörjaor. Da-was toen nog leutig, hé? Want al die mottige sjemiekers en raffinaderijen waoren daor toen nog nie. Zo ver as-ge kon zien waoren d’r toen nog schorren. Die schorren strekten zich uit tussen de Scheldedijken en de stroom. Ze wieren onderbroke deur kreken. Den Teerlingkreek, den Garnalenkreek, den Groote Kreek,  het Stoofgat en den Platte Kil. De schorren waoren begroeid en da-was prima veevoer. Veur schaopkes. D’r liepen d’r soms wel 1500 te grazen. Wij gingen d’r ook grazen. Da wil zeggen, we gingen lamsoren plukken, zeekraal of zouterik. Da-was nie alleen lekker, maor bovenal gratis, hé? Ons tante noemde zeekraol toen zeesla. Ze aten da bekâânt 2 -3 keers per week. Op het zuiden van de schorren was een houten brug vanaf den dijk tot het bakenlicht bij den vaargeul. Ik wit nog dat bij schoon weer daor veul mense kwaome om van ’t zonneke te genieten en om pootje te baaje. Ik keek er altij meej plezier naar de garnotvissers en de schepen die naar Antwerpen voeren.”

Jan legt drie oude foto’s op tafel en strijkt ze plat met zijn duimen. Ik herken met moeite een houten brug op een oude, zeer wazige foto. Twee betere foto’s  tonen drie zandplaten die bij eb zeker een meter boven water uitsteken. Tientallen zeehonden liggen daarop te zonnen.
“Mijn nonkel ging ook altij garnot scheppen. Tante Philomena most die garnot koken en ziften. Nadien ook uitleuren. Da garnot scheppen was zwaor werk. Da begon drie uur voor laag water. In die daogen kon mijnen onkel makkelijk 30-50 kilo garnot vangen meej zijnen kor. Die mos vervolgens in een groten mand op z’n rug naor ’t dorp gedraoge worr. Ploeterend deur de modder en ’t slik van de schorren.”
Jan vertelt dat in de jaren 30 van de vorige eeuw er zo’n 718 hectare schorren waren rond Zandvliet. Als de lamsoren ’s zomers bloeiden was alles blauw van kleur. Zo ver je keek.

“’s Nachts was het toen bekâânt iederen nacht, nacht van de nacht. Aardedonker was het dan. Ik wit nog da’k  ging vrijen langs den Scheldedijk. D’r naor toe gaon was makkelijk zat. Maor in ’t donker terugkomme viel soms knap tegen. ‘k Eb op een keer zelfs mijnen enkel verstuikt, toen ik in een konijnenpijp trapte. Da-was toen ook sebiet de leste keer da’k daor ging vrijen. Mijn lief kwam veul te laot thuis dien avond en kreeg zoveul gedonder deur die vrijerij, da-ze ’t den anderen week af maokte.”

Niettemin ging Jan tot de tweede wereldoorlog geregeld naar Zandvliet. Om er te jagen met zijn oom. Of was het stropen? In ieder geval vertelt hij vol vuur dat ze op jacht gingen in de schorren. Op watervogels, zoals wulpen, wilde eenden en ganzen.
“Wilde eend meej gebakken petatten en zeesla! Om oe vingers bij op te frèète.” zegt Jan. “Maor da’s allemaol veurbij. D’r zèèn geen schorren meer en geen donkere nachten. Alleen veul febrieken, raffinaderijen en sjemiekers gelijk BASF. De prèès veur onze vermeende welvaort, is den teloorgang van 718 hectare schorren. In amper 70 jaor tijd.”
 

Corné Brugman.

De eerstvolgende evenementen:

Openstelling stree... 27.05.2012 13.30	Zuidkwartier	Museum den Aanwas
Bestuursvergaderin... 30.05.2012 20.00	Bestuur	Heemhuis 't Kwartier
Praatmorgen in 't ... 03.06.2012 10.00	Zuidkwartier	Heemhuis 't Kwartier
Openstelling stree... 10.06.2012 13.30	Zuidkwartier	Museum den Aanwas
Openstelling stree... 24.06.2012 13.30	Zuidkwartier	Museum den Aanwas

Designed by Ed Prop.