“Witte, begin de jaren ‘30 eb ik nog in de bollen gewerkt” vertelt Jan. We drinken Beerenburg in onze keuken. Buiten is het herfst, vandaar onze vlucht tot dit Friese opkikkertje.

“Wat zeg je?” vraag ik verbaasd. “Heb jij in Holland op de bollenvelden gewerkt? Deed je dan niet aan kinderarbeid? Je was toen nog piepjong!”
“Neeje buurman” antwoord Jan. “Ik was toen een jaor of twaolf. ’t Was trouwens nie in Olland hé,  maor in Zandvliet. Ge wit wel, ik oi daor een tante, waor ik geregeld heen ging.”

Ik kijk of ik water zie branden.  Zandvliet, dat zijn toch havens, industrie en vieze luchten?
“Ja, ja, ik versta-da wel.” zegt Jan. “Ge wit niks of mar weinig van vroeger, hé? Mar die mottige febrieken ebbe daor nie altij gestaon. Begin de jaoren ’30 waren d’r alleen mar polders en dijken. Veur de dijken was vette poldergrond. Daor wieren in de jaoren ’30 groenten gekweekt en erpels.  Witte, in 1937 was daor 200 hectaren meej blomkool, neffe 52 andere soorten groente. De groenten van Zandvliet wieren verkocht op alle grote marten, gelijk die van Antwerpen en Brussel. As ik bij tante Philomena op bezoek was, waande ik me soms in ‘t paradijs. D’r groeide daor van alles. Sprötjes, ropsetol, rooje en witte kool, spienozzie, slaai, erwtjes, augurken en ga zo mar dör. Een 5-tal jaor eerder, zo rond 1930 kweekten ze er ook al blombollen. Nie alleen tulpen, maor ook hyacinthen, irissen, gladiolen en paosblommen. ‘k Zal zo’n jaor of 12 gewiest zèèn, as ik meej tante Philomena meej mocht om in de bollen te gaon werke. Ik verdiende dan een paor schone frangen, hé?  Witte oeveel bollen daor toen groeiden?”
Ik heb uiteraard geen idee. Bij Zandvliet denk ik alleen vervuilende petrochemie, havens en aan een bedreigde zee, de Westerschelde. Niet aan bollen, laat staan aan een bloemenzee.

“In 1933 was de beplante oppervlakte 11 hectare, vijf jaor laoter 25-30 hectare. ’t Waoren precies Ollandse geestgronden, hé? De grond was zo goed veur die bollen, da-ze d’r zelfs konde komme tot geforceerde blommen in de winter. Mar dan ’t vörjaor, da-zal ik nooit vergete! As-de bollen bloeiden in april en mei, kwaome de mense van alle kanten. Massaal, zelfs uit Duitsland en Frankrijk kwamen ze naor Zandvliet. Meej duzenden tegelijk. D’r waoren daogen dattur wel 20.000 mensen kwamen. Ze oien daor toen al parkeerproblemen en d’r was zelfs een organisatie veur nodig om da-allemaol in goeje banen te leiden. Nou, daor kunnen Jan Prop en Vic Huijgen nog een puntje aan zuigen hé, meej da-WK kermiskoerske in de modder van Wôôgeraaje.”
Terwijl ik nog een Beerenburger inschenk, vraag ik of bloembollen kweken veel werk is.
“Mar buurman, daor is da-wielrennersgedoe in ons dorp mar kinderspel bij.

In ’t achterjaor, in oktober en november,  motte alle bollen in hun beddekes gezet worre. Een secuur werk. Want ge mot soort bij soort zetten en kleur bij kleur, hé? Anders is het geen gezicht as al die duzenden toeristen in ’t vörjaor komme. As de blommen bekâânt rijp zijn, motte ze van den steel verwijderd worre, om den groei van de bollen te bespoedigen. In juli en augustus worre ze dan gerooid en op grootte, soort en kleur in de schuren uitgelezen en verzörgd. Daorna begint het spel van voor af aon. ’t Ganse jaor rond. Werk veur 100-den mense en toen al - 70 jaor geleje – veel verdiensten uit toerisme van 100-duzenden mense.  ‘k Vraog me dus af waorom da-gestopt is. Want zeg nou zelf, een blommenzee is toch veul schoner dan petrochemische havens?  Toerisme is toch veul leutiger dan bedrijfsterreinen? Zouwe ze da bij ons nie opnieuw  kunnen oppakken? Toeristisch Woensdrecht, as bollengemeente, op den Brabantse Wal!” 

Corné Brugman.

De eerstvolgende evenementen:

Openstelling stree... 27.05.2012 13.30	Zuidkwartier	Museum den Aanwas
Bestuursvergaderin... 30.05.2012 20.00	Bestuur	Heemhuis 't Kwartier
Praatmorgen in 't ... 03.06.2012 10.00	Zuidkwartier	Heemhuis 't Kwartier
Openstelling stree... 10.06.2012 13.30	Zuidkwartier	Museum den Aanwas
Openstelling stree... 24.06.2012 13.30	Zuidkwartier	Museum den Aanwas

Designed by Ed Prop.